Marsilya Tarotu

Marsilya tarotu nedir?

Marsilya tarotu, 17. ve 18. yüzyıllar arasında Fransız kart ustalarının standart hâle getirdiği, koz ve saray kartlarında ağaç baskı figürler, sayı kartlarında ise sahne yerine takım simgelerinin dizilimlerini kullanan tarihî 78 kartlık tarot düzenidir. Tek bir deste değil, aynı resimleri ve aynı sırayı paylaşan bir deste ailesidir. Adını pek çok kart ustasının bu desteyi ürettiği Marsilya’dan alır; ama önemli erken örnekler Paris’te ve Lyon’da da basılmıştır.

Standart 78 kartlık tarot yapısını taşır: 22 koz kartı ve dört takımda 56 kart. Takımlar Coupes (Kupalar), Deniers (sikkeler; bugünkü destelerdeki Tılsımlar), Épées (Kılıçlar) ve Bâtons’dur (Asalar); her birinde on sayı kartı ve Valet, Cavalier, Reine, Roi adlı dört saray kartı bulunur. Farklar adlarda, numaralarda ve resimlerdedir:

• Deli: Marsilya’da Le Mat adını taşır ve numarasızdır; Rider–Waite–Smith’te 0 numaralıdır.
• II ve V: La Papesse (Kadın Papa) ve Le Pape (Papa); RWS’de Başrahibe ve Aziz.
• VIII ve XI: Marsilya’da La Justice VIII, La Force XI’dir; RWS’de sıra tersine döner.
• XIII: Marsilya destelerinin çoğunda adı yazılmaz; RWS’de Ölüm’dür.
• XVI: La Maison Dieu, yani “Tanrı’nın Evi”; RWS’de Kule.
• Sayı kartları: Marsilya’da sahnesiz simge dizilimleri, RWS’de resimli sahneler.

Kılıç Üçlüsü’nü düşünün. Marsilya düzeninde kalp de yağmur da yoktur; geometrik bir desen içinde kıvrılan bıçaklar ve yapraklar vardır. Yorumcu “üç” ve “kılıç” görür: kararın ve çatışmanın büyüyerek başka bir şeye dönüşmesi. Okuma oradan başlar.

Marsilya tarotunun tarihi

Tarot 15. yüzyılda kuzey İtalya’da bir kart oyunu olarak doğdu ve 1500 civarında Fransızların İtalya seferleriyle Fransa’ya ulaştı. 17. yüzyıla gelindiğinde Fransız kart ustaları standart bir resim dizisinde birleşmişti. Günümüze kalan en bilinen örnekler arasında Parisli Jean Noblet’nin 1650 civarı, Lyonlu Jean Dodal’ın 1701 civarı ve Marsilyalı Nicolas Conver’in 1760 tarihli desteleri vardır; Conver’in destesi sonraki baskılara model oldu.

Bu tarihin büyük bölümünde kartlar fal için değil, tarot oyunu için kullanıldı; bu oyun Fransa’da bugün de oynanır, ama farklı ve modern bir desteyle. 1781’de Antoine Court de Gébelin kozların eski Mısır bilgeliğini sakladığını ileri sürdü; bu iddianın tarihî bir dayanağı yoktur. 1780’lerde Etteilla tarotla fal bakmanın ilk yöntemlerinden birini yayımladı. “Tarot de Marseille” adı 19. yüzyılda yaygınlaştı; kart üreticisi Grimaud’nun Paul Marteau tarafından hazırlanan 1930 baskısı da bu adı yerleştirdi.

1997’de Alejandro Jodorowsky ve Philippe Camoin, Marsilya tarotunun restore edilmiş bir baskısını yayımladı; onların okuma yaklaşımı bu düzeni bugünün pek çok yorumcusuna yeniden tanıttı.

Marsilya tarotu nasıl okunur?

Büyük Arkana’yı resim olarak okuyun. Figürlerin ne yaptığına, nereye baktığına ve elinde ne tuttuğuna bakın. Marsilya geleneğinde bir figürün bakış yönü onu çoğu zaman komşu karta bağlar: sola bakan figür o yandaki karta işaret eder.

Sayı kartlarını sayı ve takımla okuyun. Her sayıya, asın başlangıcından onlunun tamamlanmasına kadar bir tema verin ve onu takımla birleştirin: duygular için Kupalar, maddi hayat için Tılsımlar, düşünce ve çatışma için Kılıçlar, irade ve eylem için Asalar. Tılsım Yedilisi’nde sayının temasını emek, kaynaklar ve maddi beklentilerle birleştirin.

Kartları yan yana dizin. Pek çok Marsilya yorumcusu üç ya da daha fazla kartı bir sıraya dizer ve resimlerin birbirine akmasına izin vererek onları tek bir cümle gibi okur.

Saray kartlarını rütbesiyle okuyun. Valet öğrenen biri ya da bir haberci, Cavalier hareket hâlindeki bir kişi ya da enerji, Reine takımın içe dönük ve alıcı ustalığı, Roi ise dışa dönük hâkimiyetidir. Jestleri ve yüzlerini döndükleri yön anlamın geri kalanını tamamlar.

Ters kartlara baştan karar verin. Bazı Marsilya yorumcuları ters kart kullanır, çoğu kullanmaz. Bir okuma için tek bir yol seçin ve ona sadık kalın.

Onu “gerçek” tarot sanmayın. Marsilya destesi tarihî bir biçimdir; tek doğru ya da asıl tarot değildir. Öteki tarotlarla aynı sembol dilini, kendi aksanıyla konuşur.

Marsilya tarotuyla örnek okumalar

Bir sırada üç Büyük Arkana. Bir iş değişikliği sorusuna L’Empereur (IV), La Roue de Fortune (X) ve L’Étoile (XVII). Yerleşik bir düzen, dönen bir çark ve açık gökyüzü altında umut: kurulan yapı dönüşüyor; kartlar bu değişimin hangi ufka bakmak istediğini sorar.

Bir sayı kartı okuması. Kupa Dokuzlusu, Kılıç İkilisi ve Tılsım Altılısı. Duygusal bir doygunluk, ikiye bölünmüş bir düşünce ve maddi hayatta bir denge. Sayı ve takımla okunduğunda sıra, iyi giden bir durumun içindeki bir kararsızlığı anlatır.

Numarasız Deli. Le Mat, La Papesse ile Le Pape arasına düşer. Numarası olmadığı için her yere ait olabilir; burada iki bilgelik figürü, sessiz kitap ile yüksek ses arasında dolaşan özgür bir ruhtur. Soru, öğrenmenin hangi yolunun ona uyduğudur.

Adsız on üçüncü kart. XIII numaralı kartın Marsilya destelerinin çoğunda adı yoktur; yorumcular ona çoğu zaman “Adsız Arkana” der. Yıldız’ın yanında XIII’ün kayıp, bitiş ve dönüşüm temaları, Yıldız’ın umut ve yenilenme simgeleriyle birlikte okunur. Soru, biten şeyle umulan şey arasındaki bağdır; burada anlatılan fiziksel ölüm değildir.